Fiyat farkı nedir?
Fiyat farkı, sözleşme süresince işçilik, malzeme, akaryakıt ve makine maliyetlerindeki değişimin hakedişe yansıtılmasıdır. İhale dokümanında fiyat farkı verileceği belirtilen yapım işlerinde, her hakediş döneminde uygulama ayındaki endekslerin ihale ayındaki endekslere göre ne kadar değiştiği hesaplanır. Endeksler arttıysa yükleniciye ek ödeme yapılır, azaldıysa ödemeden kesinti yapılır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre ihale edilen yapım işlerinde hesap, 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar'a göre yapılır.
Fiyat farkı formülü
- F: Fiyat farkı tutarı (TL).
- An: Uygulama ayında gerçekleşen işin sözleşme birim fiyatlarıyla bulunan tutarı. Götürü bedel işlerde, uygulama ayında gerçekleşen iş yüzdesi ile sözleşme bedelinin çarpımıdır.
- B: 0,90 sabit katsayısı. Fiyat farkı An'nin yüzde 90'ı üzerinden hesaplanır.
- Pn: Fiyat farkı katsayısı. Ağırlık oranları ile güncel ve temel endekslerin oranlarından bulunur.
Pn katsayısı nasıl hesaplanır?
Her maliyet girdisi için güncel endeks temel endekse bölünür, çıkan oran o girdinin ağırlık oranıyla çarpılır ve sonuçlar toplanır:
| Katsayı | Girdi | Kullanılan endeks |
|---|---|---|
| a | İşçilik | TÜİK Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) genel |
| b1 | Diğer metalik olmayan mineral ürünler (çimento, agrega, tuğla, cam…) | TÜİK Yİ-ÜFE ilgili sınıf veya alt sınıf |
| b2 | Demir-çelik ve ana metaller | TÜİK Yİ-ÜFE ilgili sınıf veya alt sınıf |
| b3 | Akaryakıt | EPDK akaryakıt fiyatı (TL/lt) |
| b4 | Diğer katı ve sıvı yakıtlar | TÜİK Yİ-ÜFE ilgili sınıf |
| b5 | Ağaç ve mantar ürünleri | TÜİK Yİ-ÜFE ilgili sınıf |
| b6 | Diğer malzemeler | İdarenin belirlediği endeks; belirlenmemişse Yİ-ÜFE genel |
| c | Makine ve ekipman amortismanı | TÜİK Yİ-ÜFE ilgili sınıf |
Ağırlık oranlarını idare işin niteliğine göre belirler ve ihale dokümanında gösterir. Oranların toplamı 1 olmalıdır; sözleşme süresince değiştirilemez. İdare bazı katsayıları sıfır olarak belirleyebilir. Hangi Yİ-ÜFE sınıfının veya alt sınıfının kullanılacağı da ihale dokümanında yazılıdır. 1 Eylül 2025'ten sonra ilan edilen ihalelerde 10132 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Yİ-ÜFE'nin seçilmiş CPA 2008 sınıfları da kullanılabilir hâle gelmiştir.
Temel endeks ve güncel endeks
- Temel endeks (o): İhale tarihinin, yani son teklif verme gününün bulunduğu ayın endeksi. Çerçeve anlaşmalarda münferit sözleşme için teklife davet tarihinin bulunduğu ay esas alınır.
- Güncel endeks (n): Uygulama ayının, yani işin yapıldığı ayın endeksi.
Örnek hesaplama
Hesaplayıcıdaki örnek değerler: An = 2.500.000,00 TL, B = 0,90. Endeks değerleri yalnızca hesabın işleyişini göstermek içindir.
| Katsayı | Ağırlık | Temel | Güncel | Oran | Ağırlık × oran |
|---|---|---|---|---|---|
| a | 0,25 | 2.100,00 | 2.583,00 | 1,230000 | 0,307500 |
| b1 | 0,20 | 3.200,00 | 3.808,00 | 1,190000 | 0,238000 |
| b2 | 0,18 | 3.500,00 | 4.060,00 | 1,160000 | 0,208800 |
| b3 | 0,07 | 38,40 | 45,60 | 1,187500 | 0,083125 |
| b4 | 0,02 | 2.800,00 | 3.220,00 | 1,150000 | 0,023000 |
| b5 | 0,03 | 2.400,00 | 2.760,00 | 1,150000 | 0,034500 |
| b6 | 0,15 | 3.000,00 | 3.630,00 | 1,210000 | 0,181500 |
| c | 0,10 | 2.600,00 | 3.016,00 | 1,160000 | 0,116000 |
| Pn | 1,00 | 1,192425 |
Endeksler ihale ayına göre ortalama yüzde 19,24 arttığı için hakedişe 432.956,25 TL fiyat farkı eklenir. B katsayısı nedeniyle tutar, An × (Pn − 1) = 481.062,50 TL değil, bunun yüzde 90'ıdır.
Özel durumlar
Yüklenici kusuruyla gecikme
Yüklenici, kendi kusuruyla iş programının gerisinde kalırsa geciken işler için iki endeksten düşük olanı kullanılır: işin iş programına göre yapılması gereken ayın endeksi ve fiilen yapıldığı ayın endeksi. Yüklenici böylece gecikmeden yararlanamaz. Hesaplayıcıda "Yüklenici kusuruyla gecikme var" seçeneğini işaretleyip fiili ay endekslerini girerek bu kuralı uygulayabilirsiniz. Süre uzatımı verilen işlerde revize iş programındaki aylar esas alınır.
Pn 1'den küçükse
Endeksler düştüyse Pn 1'in altında kalır ve F negatif çıkar. Bu tutar yükleniciye yapılacak ödemeden kesilir.
Endeks henüz yayımlanmadıysa
Uygulama ayının endeksleri yayımlanmadan düzenlenen hakedişte fiyat farkı hesaplanmaz. Endeksler yayımlandıktan sonra fiyat farkı ayrıca hesaplanır.
Ağırlık oranları belirlenmemişse
İhale dokümanında fiyat farkı verileceği yazıyor ama katsayılar ve endeksler belirlenmemişse temel ve güncel endeks olarak Yİ-ÜFE genel endeksi kullanılır. Bu durumda Pn = Gn / Go olur. Hesaplayıcıdaki "Yİ-ÜFE genel endeksiyle" sekmesi bu hesabı yapar.
2024 artırımlı fiyat farkı
4735 sayılı Kanun'un geçici 7. maddesi ve 8090 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, 1 Mart 2023'ten önce ihale edilip 28 Aralık 2023 itibarıyla geçici kabulü yapılmamış yapım işlerinde 2024 yılında gerçekleştirilen kısım için B katsayısı 1 (TOKİ konut işlerinde 1,15) olarak uygulanmıştır. İhale dokümanında fiyat farkı öngörülmemiş işlerde ise Yİ-ÜFE genel endeksiyle D = 0,15 katsayısı kullanılmıştır. Hesaplayıcının B katsayısı seçeneklerinde bu oranlar da bulunur.
Mal ve hizmet alımları
Bu araç yapım işleri içindir. Mal alımlarında ve hizmet alımlarında fiyat farkı, kendi esaslarındaki farklı formüllerle (örneğin asgari ücret ve akaryakıt bileşenleriyle) hesaplanır.
Sık sorulan sorular
Yapım işlerinde fiyat farkı nasıl hesaplanır?
F = An × B × (Pn − 1) formülüyle. An hakedişteki fiyat farkına esas tutar, B 0,90 sabit katsayısı, Pn ise ağırlık oranları ile güncel ve temel endekslerin oranlarından bulunan katsayıdır.
B katsayısı neden 0,90?
Esaslar'da 0,90 olarak sabitlenmiştir ve sözleşmeyle değiştirilemez; fiyat farkı An'nin yüzde 90'ı üzerinden hesaplanır. 2024'te geçici 7. madde kapsamındaki işlerde 1 (TOKİ konut işlerinde 1,15) olarak uygulanmıştır.
Temel endeks ve güncel endeks hangi aya göre alınır?
Temel endeks ihale tarihinin (son teklif verme gününün) bulunduğu ayın, güncel endeks uygulama ayının, yani işin yapıldığı ayın endeksidir.
Pn katsayısı 1'den küçük çıkarsa ne olur?
Fiyat farkı negatif çıkar ve yükleniciye yapılacak ödemeden kesilir. Pn tam 1 ise fiyat farkı oluşmaz.
Yüklenici kusuruyla gecikilen işlerde hangi endeks kullanılır?
İşin yapılması gereken ayın endeksi ile yapıldığı ayın endeksinden düşük olanı.
Ağırlık oranları belirlenmemişse ne olur?
Fiyat farkı verileceği belirtilmiş ama katsayılar belirlenmemişse Yİ-ÜFE genel endeksi kullanılır: Pn = Gn / Go.
Endeks henüz yayımlanmadıysa hakediş nasıl düzenlenir?
Hakediş fiyat farkı olmadan düzenlenir; endeksler yayımlanınca fiyat farkı ayrıca hesaplanarak ödenir veya kesilir.
TÜFE'nin 2025=100 tabanına geçmesi fiyat farkını nasıl etkiler?
KİK'in 2026/DK.D-332 sayılı kararıyla yapım işlerinde işçilik için 2025=100 genel endeks değerleri kullanılır. Temel ve güncel endeksin aynı seriden olması gerekir.
Mevzuat
- Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar (2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Resmî Gazete 31.08.2013) ve sonraki değişiklikleri
- 10132 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete 30.07.2025), 1 Eylül 2025 ve sonrasında ilan edilen ihaleler
- 4735 sayılı Kanun geçici 7. madde ve 8090 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (16.01.2024), 2024 artırımlı fiyat farkı
- Kamu İhale Kurulu'nun 2026/DK.D-332 sayılı düzenleyici kararı, TÜFE 2025=100 kullanımı
Bu araç ve açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir. Hesapta esas olan, sözleşmeniz, ihale dokümanınız ve yürürlükteki mevzuattır. Endeks değerlerini TÜİK ve EPDK'nın yayımladığı kaynaklardan girin.